Historia walów w Gorzowie

w dniu

Treść wiadomości Gemini

Historia wałów w Gorzowie Wielkopolskim to opowieść o wielowiekowej walce człowieka z


żywiołem Warty, która niegdyś rozlewała się szeroko, tworząc w okolicach miasta bagnistą deltę.

Oto kluczowe etapy kształtowania systemu obwałowań i regulacji rzeki:

1. Średniowieczne początki (XIII–XV w.)

W tym okresie obrona przed wodą miała charakter lokalny i doraźny.

  • Miasto, lokowane na prawym, wysokim brzegu, było naturalnie chronione, ale lewobrzeżne Zawarcie było regularnie zalewane.

  • Już w XIII wieku budowano pierwsze groble komunikacyjne, które pozwalały na przeprawę przez podmokłą pradolinę rzeki w stronę Wielkopolski i Szczecina.

2. Wielka regulacja fryderycjańska (XVIII w.)

Przełom nastąpił za panowania króla Prus, Fryderyka Wielkiego. W 1766 roku przeznaczył on ogromną sumę 350 tysięcy talarów na ujarzmienie Warty.

  • System wałów: Usypano wtedy ciąg wałów przeciwpowodziowych od Borkowa aż po Santok (łącznie ponad 90 km obwałowań w regionie).

  • Nowy Kanał: Pod samym Gorzowem wykopano tzw. Nowy Kanał (obecnie Kanał Obwodowy), który "ściął" wielkie zakole rzeki, przyspieszając spływ wód i chroniąc miasto przed zatorami lodowymi.

  • To właśnie wtedy powstało starorzecze, które dziś nazywamy "Starą Wartą" na Zawarciu.

3. Modernizacja w XIX i XX wieku

Wiek XIX przyniósł dalsze uszczelnianie systemu:

  • Lata 1828–1832: Usypano potężny lewobrzeżny wał Warty między Słońskiem a Kostrzynem, co ostatecznie oddzieliło tereny rolnicze od kaprysów rzeki.

  • 1883 r.: Uregulowano drogę wodną Szczecin–Poznań, co wiązało się z kolejnym podwyższaniem i wzmacnianiem wałów w granicach Gorzowa.

  • Na początku XX wieku system uzupełniono o pompownie, które do dziś odciągają wodę z polderów (terenów za wałami).

4. Wały jako fortyfikacje

Warto pamiętać, że w Gorzowie termin "wał" ma też drugie dno. W latach 30. XX wieku miasto stało się elementem Wału Pomorskiego (Pommernstellung).

  • Choć to umocnienia militarne (bunkry, schrony), często wykorzystywały one naturalne ukształtowanie terenu nad rzeką i istniejące nasypy, by stworzyć linię obrony przed uderzeniem ze wschodu.

Stan obecny

Dziś wały w Gorzowie pełnią nie tylko funkcję ochronną, ale i rekreacyjną. Bulwar Nadwarciański to w gruncie rzeczy zmodernizowany, umocniony odcinek nabrzeża, który łączy funkcje hydrotechniczne z przestrzenią dla mieszkańców.

Komentarze

Prześlij komentarz